της Βαρβάρας Ζούκα
Στην επόμενη φάση εισέρχονται οι διαδικασίες για τα έργα ανάπλασης της πλατείας Διοικητηρίου αλλά και της πλατείας Δημοκρατίας, στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, έπειτα από το πράσινο φως που άναψε το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ). Σε αυτό το νέο στάδιο οι μελετητές των έργων θα πρέπει να ενσωματώσουν τις παρατηρήσεις, με τις οποίες οι υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού ενέκριναν τις σχετικές προμελέτες που είχαν κατατεθεί από μέρους του δήμου Θεσσαλονίκης.
Στην περίπτωση της πλατείας Διοικητηρίου, ενός έργου που εκκρεμεί εδώ και δεκαετίες, οι παρατηρήσεις εκτιμάται ότι έχουν πιο σύνθετο χαρακτήρα, καθώς έχουν στον πυρήνα τους την προστασία των αρχαιοτήτων.
Η κεντρική παρατήρηση αφορά την απλοποίηση της μορφής που θα έχει η πεζογέφυρα, που θα ενώνει το βόρειο και το νότιο τμήμα της πλατείας. Ειδικότερα, οι βασικές παρατηρήσεις του ΚΑΣ έχουν ως εξής:
1. Να απλοποιηθεί η μορφή της πεζογέφυρας (πασαρέλας) που ενώνει το βόρειο και το νότιο τμήμα της πλατείας και να μειωθεί ο αριθμός των αναβαθμών (κερκίδων) και του πλάτους της προτεινόμενης εξέδρας στο βόρειο τμήμα του χώρου επέμβασης, προκειμένου να ελαφρύνουν οι παραπάνω κατασκευές με μείωση του αριθμού των πασσάλων και της διατομής αυτών, έτσι ώστε να περιοριστεί στο ελάχιστο δυνατό η επιφάνεια των αρχαίων οικοδομικών καταλοίπων που θα αποξηλωθούν/αφαιρεθούν από τον αρχαιολογικό χώρο.
2. Να μειωθεί κατά 0,50μ. το πλάτος στον άξονα Β-Ν της κατάχωσης του νότιου τμήματος της πλατείας, προκειμένου να διατηρηθούν ορατές οι εκεί σωζόμενες τοιχοποιίες, οι οποίες υποδηλώνουν το μέγεθος του αρχαίου κτηρίου.
3. Να απλοποιηθεί η διαμόρφωση των πλαγίων ορίων (πεζοδρομίων) του κεντρικού τμήματος της πλατείας, με υιοθέτηση γραμμικών αντί καμπυλόγραμμων χαράξεων, ακολουθώντας τον αρχαίο σχεδιασμό.
4. Να γίνει συντήρηση των κατακερματισμένων και αποσαθρωμένων πλίνθων του δαπέδου και να μην αντικατασταθούν με νέες.
5. Να εκπονηθεί γεωτεχνική μελέτη, η οποία θα ληφθεί υπόψη, όπου χρειάζεται, για τους υπολογισμούς της στατικής μελέτης. Πιο συγκεκριμένα, τα αποτελέσματα της γεωτεχνικής μελέτης να ληφθούν υπόψη για τον υπολογισμό της στάθμης θεμελίωσης και για τον λεπτομερή υπολογισμό του μήκους και της διαμέτρου των πασσάλων θεμελίωσης.
6. Όπου γίνει χρήση υδροβολέα στους καθαρισμούς να πραγματοποιηθεί με ψεκαστήρες προπιέσεως και όχι με πιεστικό μηχάνημα.
7. Στο στάδιο της εκπόνησης της οριστικής μελέτης να κατατεθούν αναλυτικά οι προτάσεις συντήρησης των επιχρισμάτων από Συντηρητή Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ανάλογης ειδικότητας, εγγεγραμμένο στο μητρώο Επαγγελματικής Δραστηριότητας που τηρείται στη Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεωτέρων Μνημείων (ΔΣΑΝΜ).
8. Στο στάδιο της εκπόνησης της οριστικής μελέτης να κατατεθεί προς έγκριση στη ΔΣΑΝΜ Τεχνική Έκθεση που να περιλαμβάνει την τεκμηρίωση καθώς και τη μεθοδολογία απόσπασης, συντήρησης και τρόπου/χώρου φύλαξης σε περίπτωση πρότασης απόσπασης τμημάτων ψηφιδωτών δαπέδων.
9. Η οριστική μελέτη να περιλαμβάνει και προτάσεις που να αφορούν τη συντήρηση της επιφάνειας των λίθινων και πλίνθινων στοιχείων.
Σε ό,τι αφορά την πλατεία Διοικητηρίου οι μελέτες που εγκρίθηκαν είναι οι εξής: α. ειδική αρχιτεκτονική προμελέτη και στατική προμελέτη, β. προμελέτη συντήρησης και στερέωσης των οικοδομικών καταλοίπων και των διακοσμητικών στοιχείων των αρχαιοτήτων της πλατείας Διοικητηρίου, γ. ανάδειξη αρχαιοτήτων της πλατείας Διοικητηρίου και δ) προμελέτη Η/Μ (φωτισμού και απορροής ομβρίων) των αρχαιοτήτων της πλατείας Διοικητηρίου Θεσσαλονίκης.
Σε ό,τι αφορά την πλατεία Διοικητηρίου οι μελέτες που εγκρίθηκαν είναι οι εξής: α. ειδική αρχιτεκτονική προμελέτη και στατική προμελέτη, β. προμελέτη συντήρησης και στερέωσης των οικοδομικών καταλοίπων και των διακοσμητικών στοιχείων των αρχαιοτήτων της πλατείας Διοικητηρίου, γ. ανάδειξη αρχαιοτήτων της πλατείας Διοικητηρίου και δ) προμελέτη Η/Μ (φωτισμού και απορροής ομβρίων) των αρχαιοτήτων της πλατείας Διοικητηρίου Θεσσαλονίκης.
Πράσινο φως για την ανάπλαση της πλατείας Δημοκρατίας
Με ταχύτερους ρυθμούς αναμένεται να τρέξουν οι διαδικασίες για την ανάπλαση της πλατείας Δημοκρατίας, στην περιοχή Βαρδαρίου, καθώς οι παρατηρήσεις που συνοδεύουν την έγκριση της αρχιτεκτονικής προμελέτης του έργου από μέρους του ΚΑΣ εκτιμάται ότι μπορούν εύκολα να ενσωματωθούν στα επόμενα μελετητικά στάδια.
Οι βασικές παρατηρήσεις για την περίπτωση της πλατείας Δημοκρατίας είναι οι εξής:
1. Το εύρος των διαμορφώσεων κατά μήκος του δυτικού σκέλους των βυζαντινών τειχών, και δη επί της οδού Ειρήνης, να περιορισθεί μόνο στο απαιτούμενο -για τη λειτουργική διαμόρφωση του πεζοδρόμου- πλάτος, αφήνοντας τον μέγιστο ελεύθερο, κενό χώρο, ώστε να διασφαλίζεται η απρόσκοπτη και συνολική θέαση των βυζαντινών τειχών της Θεσσαλονίκης. Ο εν λόγω ελεύθερος χώρος να διαστρωθεί απλώς με πατημένο χώμα.
2. Να μειωθούν οι κλιμακωτές προσβάσεις και να απλοποιηθούν οι διαμορφώσεις στη γειτνιάζουσα με τα τείχη περιοχή, σύμφωνα και με τα προαναφερόμενα. Επιπλέον να μην τοποθετηθούν στην προαναφερόμενη περιοχή καθιστικά τύπου ξαπλώστρας και πέργκολα.
3. Να μην υλοποιηθεί η εγκατάσταση υδάτινου στοιχείου επί της οδού Ειρήνης, καθώς πρόκειται για στοιχείο που δεν συνάδει με τον χαρακτήρα του οχυρωματικού μνημείου.
4. Για την κατασκευή deck εν προβόλω στο τμήμα της οδού Ειρήνης έμπροσθεν του αρχαιολογικού χώρου, και καθόσον στο εν λόγω σημείο διέρχεται ορατό τμήμα του βυζαντινού προτειχίσματος, να κατατεθούν στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης σχέδια (κάτοψη /τομή) της προτεινόμενης κατασκευής.
5. Εφόσον ο Δήμος Θεσσαλονίκης επιθυμεί να υλοποιηθεί η αποτύπωση της συνέχειας του βυζαντινού τείχους στα κηπάρια της πλατείας Δημοκρατίας, εκατέρωθεν της χαμένης σήμερα διαμόρφωσης της Χρυσής Πύλης, θα πρέπει να προηγηθεί σημειακή ανασκαφική έρευνα, προκειμένου να αποκαλυφθεί το ακριβές περίγραμμα των τειχών.
6. Οι θέσεις στάθμευσης, η θέση του περιπτέρου ανακύκλωσης, η πορεία του ποδηλατόδρομου και οι θέσεις στάσης – στάθμευσης ποδηλάτων να συγκεκριμενοποιηθούν στην οριστική μελέτη του έργου, κατόπιν συνεργασίας με την ΕΦΑΠΟΘ.
7. Η φύτευση των παρτεριών των δύο τμημάτων της Πλατείας Δημοκρατίας προς την οδό Εγνατία να γίνει με ψηλά δέντρα και να μην είναι πυκνή, προκειμένου να υπάρχει οπτική ενοποίηση των δύο τομέων της πλατείας.
8. Στην οργάνωση του χώρου στην έξοδο της νότιας εισόδου του Σταθμού Δημοκρατίας του Μητροπολιτικού Σιδηροδρόμου Θεσσαλονίκης να εξετασθεί η δυνατότητα συμπερίληψης δενδροδόχων με φυτεύσεις για τη βελτιστοποίηση της εικόνας της περιοχής έναντι των τειχών.
